Talarek (po r. 1945 Talarek-Gronowski, od r. 1960 Gronowski) Roman, pseud. i krypt.: Kapitan Marek, Urwis, Gronowski, Marcin Byskowski, Jerzy Czertwan (1913–1974), kapitan Armii Krajowej, redaktor, wydawca, emigracyjny działacz społeczny.
Ur. 31 I w Jordanowicach (pow. grodziski), był synem Leopolda (zm. 1928), piekarza, oraz Heleny z domu Grentz (zm. 1933), szwaczki.
T. uczył się w l. 1923–32 w Gimnazjum Państw. im. Romualda Traugutta w Częstochowie. Ukończył w r. 1933 Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie, a w r. 1935 Szkołę Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. Otrzymał przydział do 10. pp w Łowiczu, gdzie w marcu 1939 awansował na porucznika (ze starszeństwem z 19 III t.r.); następnie w lipcu został przeniesiony do baonu odwodowego «Berezwecz» w składzie 2. pp Korpusu Ochrony Pogranicza. W kampanii wrześniowej 1939 r. dowodząc 1. plutonem 2. komp. strzeleckiej walczył razem z pułkiem w składzie 1. Bryg. Górskiej Armii «Kraków» w rejonie Zwardonia, Milówki, Węgierskiej Górki i Żywca. Po zakończeniu kampanii zamieszkał w Warszawie i działał w ZWZ/AK pod pseud.: Kapitan Marek, Urwis i Gronowski. Jako Marek Byskowski studiował w l. 1941–4 na tajnych kompletach na Wydz. Politycznym Szkoły Nauk Politycznych oraz na Wydz. Nauk Ekonomicznych i Prawnych Wolnej Wszechnicy Polskiej. W r. 1944 awansował na kapitana. W powstaniu warszawskim t.r. był oficerem informacyjnym obwodu IV Ochota, a od 10 VIII oficerem sztabowym pułku «Baszta», walczącego na Mokotowie. Po upadku powstania znalazł się w niewoli i został wywieziony do Stalagu X-B w Sandbostel (nr 224631). W kwietniu 1945 przeniesiono go do koszar artyleryjskich w Bad Schwartau na przedmieściach Lubeki. Po wyzwoleniu przez wojska brytyjskie 2 V t.r. został oficerem kulturalno-oświatowym w I Zgrupowaniu Ośrodka PWX (Prisoner of War Executive) Lubeka.
Jesienią 1945 wyjechał T. do Belgii i podjął studia w Centre des Hautes Études Polonaises en Belgique, skąd po roku przeniósł się do Institut pour Journalistes, który ukończył w r. 1948. Dwukrotnie pełnił funkcję wiceprezesa Bratniej Pomocy Studentów Polskich w Belgii. Należał do zarządu belgijskiego Koła AK i w marcu 1947 uczestniczył w I Zjeździe byłych żołnierzy AK w Londynie. W lipcu t.r. został współpracownikiem, a w kwietniu 1948 kierownikiem brukselskiej placówki Delegatury Zagranicznej Zrzeszenia WiN, utrzymującej łączność z krajem. Równocześnie w r. 1948 prowadził referat osiedleńczy w Związku Polskiego Uchodźstwa Wojennego w Brukseli; po przeniesieniu centrali Związku do Paryża kierował w Brukseli Klubem Polskim. Publikował artykuły o sprawach polskich w belgijskim „Die Nieuwe Standaard” (1946), londyńskim „Dzienniku Polskim i Dzienniku Żołnierza” i paryskiej „Polsce Wiernej”. Wspomnienia z powstania warszawskiego pt. Noce ogłosił pod pseud. Jerzy Czertwan w londyńskich „Wiadomościach” (1949 nr 44, przedr. pt. Noce powstańcze, „Tyg. Pol.” 1971 nr 40). W tym okresie formalnie posługiwał się nazwiskiem Talarek-Gronowski. W r. 1949 uczęszczał na kurs stolarstwa dla emigrantów.
We wrześniu 1950 opuścił T. Belgię i po dwumiesięcznym pobycie w Niemczech w obozach przejściowych dla emigrantów w Fallingbostel i Aurich wypłynął 18 XI t.r. z portu Bremerhaven do Australii. W „Dzienniku Polskim i Dzienniku Żołnierza” opublikował wspomnienia z podróży: Fallingbostel – przystanek dla emigrantów (1950 nr 288), Na statku niespodzianek (1950 nr 290), Wigilia na Oceanie Indyjskim (1951 nr 13) oraz Głodówka, zgniłe mięso i ryby, brak wody (1951 nr 33). W Australii przebywał w r. 1951 w obozie dla emigrantów w Bonegilli, a w maju r.n. zamieszkał w Sydney i do r. 1953 pracował w tartaku. Jako delegat na Australię Zarządu Głównego Koła AK w Londynie założył w r. 1952 Koło AK w Nowej Południowej Walii i pełnił funkcję jego prezesa do r. 1953 (ponownie w l. 1955–6), a także okresowo wiceprezesa, kronikarza, referenta prasowego i przewodniczącego komisji rewizyjnej. Krótko kierował wydawanym przez Radę Naczelną Polskich Organizacji w Australii pismem „The Polish Bulletin”, a od lutego 1954 do czerwca r.n. był redaktorem ukazujących się w Sydney „Wiadomości Polskich”. Zaangażował się również w działalność Polskiego Koła Kulturalno-Artystycznego w Sydney i w założonym tam Teatrze Sztuk Czytanych Leopolda Muszkata (od r. 1955 Grupa Teatralna Polskiego Koła Kulturalno-Artystycznego) wystąpił m.in. jako profesor Wilkosz w „Uciekła mi przepióreczka” Stefana Żeromskiego (1952, reż. Muszkat) i Stańczyk w „Weselu” Stanisława Wyspiańskiego (1954, reż. F. Goldschlag), a podczas Polskiego Festiwalu Teatralnego w Nowej Zelandii (grudzień 1957 – styczeń 1958) grał Alfreda w „Mężu i żonie” Aleksandra Fredry i Maurycego w „Świętym płomieniu” S. Maughama (obie sztuki wyst. w Wellington i Auckland). Pracował w tym czasie jako zecer w „New Life Printery” w Mosman w Nowej Południowej Walii. Z okazji 15. rocznicy powstania warszawskiego napisał i wyreżyserował dramat Kwatera w zburzonym domu, wystawiony 2 VII 1959 w Independent Theatre w Sydney, a następnie wydany w r. 1964 w Melbourne. Jesienią 1959 przeprowadził się do Melbourne, a 21 IX 1960 zmienił nazwisko na Gronowski.
Za namową ks. Edmunda Trzeciaka, wydawcy ukazującego się w Melbourne „Tygodnika Katolickiego”, został T. w listopadzie 1960 jego współredaktorem, a w r. 1961 wraz z żoną współwłaścicielem. W l. 1963–4 podniósł nakład pisma z trzech do pięciu tysięcy egzemplarzy, zmienił w r. 1965 jego tytuł na „Tygodnik Polski” (od r. 1966 z podtytułem „Niezależne Pismo Polaków w Australii i Nowej Zelandii”) oraz drukował dodatki, m.in. „Margines”, „Mały Przegląd Sportowy”, „Polak w Adelajdzie”, „Biuletyn Komitetu Budowy Kościoła w Marayong” i „Biuletyn Klubu Kibiców K.S. «Polonia»”. Rząd RP na Uchodźstwie odznaczył go w r. 1964 Złotym Krzyżem Zasługi. W maju 1966 przyjechał T. na trzy tygodnie do Europy; wziął udział w Światowym Zjeździe «Polski Walczącej» w Londynie, a we Francji odwiedził w Maisons-Laffitte Jerzego Giedroycia. T.r. założył w Sydney drukarnię Typol Press, a następnie wspólnie z Czesławem Małeckim firmę Typol Press Printers and Publishers, której w r. 1969 został wyłącznym właścicielem. Był pomysłodawcą wydanej pod redakcją Andrzeja Chciuka publikacji „Saving Jews in War-torn Poland 1939–1945” (Melbourne 1969, wyd. 2, Melbourne 1996, wyd. 3, Melbourne 2004), w której ogłosił swój artykuł Zegota – Polish council for Jewish Relief. Publikował także artykuły w paryskiej „Kulturze”. Wobec podwyżki (300–400%) taryfy pocztowej dla niezależnych gazet obcojęzycznych w Australii oraz utraty ogłoszeń firm polonijnych spowodowanej presją Konsulatu PRL, po opublikowaniu w „Tygodniku Polskim” (1971 nr 1) skrótu artykułu „Polski Grudzień” z paryskiej „Kultury” (1971 nr 280–281), zdecydował się sprzedać pismo i wrócić do Europy. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia nie zrealizował tego zamiaru. Zmarł na zawał serca 12 VII 1974 w Melbourne, został pochowany na Melbourne General Cemetery.
W zawartym 8 XI 1947 w Brukseli małżeństwie z Ireną (ur. 1921), córką Jerzego Lamberta Otto, dziennikarką, T. nie miał dzieci. Po jego śmierci wdowa poślubiła Jerzego Radlińskiego, dziennikarza.
Z powodu komplikacji spadkowych „Tygodnik Polski” wystawiono na licytację, po czym przejęła go Spółdzielnia Dom Polski im. T. Kościuszki w Melbourne, stając się właścicielem i wydawcą czasopisma.
Danilewicz-Zielińska M., Bibliografia. Kultura (1974–1980), Zeszyty historyczne (1947–1980). Działalność wydawnicza (1974–1980), Paryż 1981; Enc. powstania warsz., Supl.; Rybka–Stepan, Rocznik; – „Dardanele”. Delegatura WiN za granicą (1946–1949), Red. S. J. Rostworowski, Wr. 2000; Jasiński Z., Testament i krzywda Romana Gronowskiego, „Kultura” 1975 nr 7/8 s. 146–56; Lencznarowicz J., Prasa i społeczność polska w Australii 1928–1980, Kr. 1994; Matusak P., Wywiad Związku Walki Zbrojnej Armii Krajowej 1939–1945, W. 2002; Oddziały powstania warszawskiego, Red. R. Celejewski i in., W. 1989; Prochwicz J. R., Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku, W. 2003; Sawicki J. Z., „Obroża” w konspiracji i powstaniu warszawskim, W. 2002; Wroniszewski J. K., IV obwód Armii Krajowej Ochota okręg Warszawa, W. 1997; Żongołłowicz B., Andrzej Chciuk. Pisarz z antypodów, Kr. 1999; – Griffith-Sydney. Listy: Zbigniew Jasiński – Roman Gronowski 1954–1959, Red. B. Żongołłowicz, Tor.–Melbourne 2017; Listy z Australii Romana Gronowskiego, Red. taż, Tor.–Melbourne 2005; – „Kur. Zachodni” (Perth) 2004 nr 164; „Tyg. Pol.” (Melbourne) 1994 nr 25; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne z r. 1974: „Wiadomości” (Sydney) nr 44, „Kultura” (Paryż) nr 9; – Mater. w posiadaniu Jolanty Wolskiej z Melbourne ([Gronowski R.] Talarek, Dziennik) oraz autorki.
Bogumiła Żongołłowicz